← wszystkie artykuły

Red Dead Redemption: jak western wyrzucony przez Capcom stał się legendą?

Zobacz odcinek

Rozdziały

1. 1 Budowlaniec z Indiany płacze przed kamerą 0:00
2. 2 Kolumbijczyk od Kosiarza 1:56
3. 3 Capcom, Gun.Smoke i narodziny Red Dead Revolver 3:26
4. 4 Kowboj na PlayStation 3 4:57
5. 5 Euphoria — dlaczego nikt nie pada dwa razy tak samo 6:02
6. 6 Gang, zanim był gang. John Marston 7:33
7. 7 Maj 2010, premiera Red Dead Redemption 8:49
8. 8 Jak zrobić sequel do czegoś, co się skończyło 10:24
9. 9 Wycięta scena otwierająca 11:43
10. 10 Telefon do Seymour 12:27
11. 11 RDR2 w liczbach 13:22
12. 12 Broda, błoto i muchy 14:17
13. 13 Postacie, które was pamiętają 15:00
14. 14 Night Folk z bagien 15:59
15. 15 Ludzie przy ognisku 17:05
16. 16 Najlepszy weekend w historii rozrywki? 19:44
17. 17 Porzucony Dziki Zachód 21:03
18. 18 Powrót do Indiany i pytanie o Red Dead 3 22:42

Budowlaniec z Indiany płacze przed kamerą

Wyobraź sobie faceta z małego miasteczka w Indianie, który na co dzień kładzie dachy. W marcu 2026 roku kończy transmisję na żywo, którą prowadził z przerwami prawie rok. Na ekranie lecą napisy końcowe gry z 2010 roku, a on siedzi przed kamerą i płacze.

Nazywa się Rob Wiethoff. Przez szesnaście lat ani razu nie przeszedł tej gry do końca, chociaż to jego głos i jego twarz ma jej bohater — John Marston.

Red Dead Redemption i jego prequel sprzedały się łącznie w blisko 116 milionach egzemplarzy. Sama dwójka to 87 milionów — trzecia najlepiej sprzedająca się gra w historii, zaraz za Minecraftem i GTA V. A cała seria zaczęła się od projektu, który japoński Capcom wyrzucił do kosza.

Jedna rzecz na wstępie: ten tekst, tak jak odcinek, jest bez spoilerów. Nie dowiesz się tu, jak kończy się którakolwiek z gier, kto kogo zdradza ani kto nie przeżyje.

Kolumbijczyk od Kosiarza

Diego Angel przyjechał do Stanów z Kolumbii studiować film w Chicago i zakochał się w animacji komputerowej — w czasach, gdy była to zabawa dla kilku uczelni i paru wariatów z drogimi stacjami roboczymi. W styczniu 1984 roku założył w Carlsbadzie pod San Diego własne studio i bez zbędnej skromności nazwał je Angel Studios.

Przez pierwsze lata nie robili gier, tylko efekty do reklam, filmów i teledysków. To oni stali za grafiką „Kosiarza umysłów” z 1992 roku i za teledyskiem do „Kiss That Frog” Petera Gabriela — tym z komputerową żabą. Dziwny początek dla studia, które miało zasłynąć westernami.

W latach 90. przyszły zlecenia z branży gier: baseball z Kenem Griffeyem dla Nintendo, Midtown Madness dla Microsoftu i port Resident Evil 2 na Nintendo 64 — gra z dwóch płyt wciśnięta na jeden kartridż, co ludzie z branży do dziś wspominają jako czarną magię. W 1999 roku jazda po otwartym Chicago w Midtown Madness wpadła w oko braciom Houserom z Rockstara. Z tej współpracy wyszły serie Midnight Club i Smuggler’s Run.

Capcom, Gun.Smoke i narodziny Red Dead Revolver

W 2000 roku Capcom — wydawca Street Fightera i Resident Evil — zaczął finansować w Angel Studios grę o Dzikim Zachodzie. Red Dead Revolver miał być duchowym następcą Gun.Smoke, automatu z 1985 roku, w którym kowboj szedł przed siebie i strzelał do bandytów wyskakujących zza beczek.

Gra pokazała się na E3 w 2002 roku, a potem zaczęła znikać z zapowiedzianych pokazów. W listopadzie 2002 roku Take-Two, właściciel Rockstara, kupiło całe Angel Studios za 28 mln dolarów w gotówce plus pakiet akcji. Studio przemianowano na Rockstar San Diego, a japoński western został w środku jak sublokator, któremu nagle zmienił się właściciel mieszkania.

W 2003 roku Capcom ogłosił, że przestaje finansować grę. Projekt był martwy. W grudniu Rockstar odkupił prawa do nazwy i dokończył go sam. Revolver wyszedł w maju 2004 roku — korytarzowy, stylizowany na spaghetti western, z recenzjami dobrymi, ale nie wybitnymi.

Rockstar nie kupił wtedy hitu. Kupił nazwę Red Dead i ludzi, którzy umieli robić Dziki Zachód — i to okazało się warte więcej.

Rok później Diego Angel odszedł z firmy, którą założył, i wrócił do Kolumbii. A w San Diego padło pytanie, które brzmiało jak żart: a gdyby tak zrobić GTA, tylko na koniach?

Kowboj na PlayStation 3

Decyzja zapadła jeszcze w 2004 roku: otwarty świat na Dzikim Zachodzie, na nową generację konsol. Projekt ożył naprawdę w latach 2005–2006, kiedy Dan Houser siadał z głównym projektantem Christianem Cantamessą i razem wymyślali, co w ogóle działa w kowbojskiej grze z otwartym światem.

Skala była inna niż wszystko, co San Diego robiło wcześniej: trzon zespołu to około 180 osób, ale do pomocy podpięto studia w Leeds, Nowej Anglii, Edynburgu i Toronto. Przez pięć lat przez projekt przewinęło się około tysiąca ludzi.

Houser zrobił przy tym rzecz zaskakującą. Jako dzieciak widział setki westernów, bo ojciec oglądał je bez przerwy — więc kiedy dostał zadanie napisania własnego, celowo przestał je oglądać. Nie chciał kopiować. Wolał przypominać sobie, co w westernach lubił, a czego nie znosił.

Euphoria — dlaczego nikt nie pada dwa razy tak samo

W starych grach postać trafiona kulą odtwarzała gotową, nagraną animację: łapię się za brzuch, padam na plecy. Za każdym razem tak samo. Strzelasz do dziesięciu bandytów i dziesięciu pada identycznie. Można nagrać sto różnych upadków — i nagrywano — ale po godzinie gry i tak zaczynasz je rozpoznawać.

Euphoria, silnik brytyjskiej firmy NaturalMotion, robi to odwrotnie. Postać nie odtwarza nagrania, tylko ma w środku coś w rodzaju prostego ciała i prostego mózgu: wie, gdzie ma nogi i środek ciężkości, i próbuje nie upaść. Dostaje kulę w udo — łapie się za udo i jednocześnie łapie równowagę. Spada ze schodów — chwyta się po drodze barierki.

Efekt dla gracza jest prosty: żaden upadek nie wygląda tak samo, bo każdy jest liczony na żywo. Dlatego kowboje w Red Dead zataczają się, potykają o własne nogi i wypadają z siodła tak głupio, że człowiek się śmieje, choć przed sekundą do nich strzelał. W połączeniu z silnikiem Rockstara, RAGE, dostajesz świat, w którym ciała zachowują się mniej więcej jak ciała.

Gang, zanim był gang. John Marston

John Marston w pierwszej grze to były bandyta, który próbuje żyć uczciwie: żona, syn, ranczo. Rząd porywa mu rodzinę i stawia warunek — odzyskasz ich, jeśli wytropisz ludzi, z którymi kiedyś jeździłeś. Na końcu tej listy stoi Dutch van der Linde, dawny szef gangu, który Johna wychował.

O samym gangu w jedynce wiemy tylko strzępy. Dutch ma raptem kilka scen. I tu jest anegdota, którą Houser opowiedział u Lexa Fridmana: Dutcha zagrał Benjamin Byron Davis, a Houser napisał mu tylko garść kwestii. Kiedy jednak usłyszał, jak Davis je mówi, zobaczył od razu całą przeszłość tej postaci. Największy złoczyńca serii wyrósł z kilku zdań i jednego dobrego aktora.

Johna zagrał Rob Wiethoff — aktor bez gwiazdorskiego nazwiska, nagrywający w obcisłym kostiumie z kuleczkami na pustej hali udającej prerię. Houser szybko zauważył, że Wiethoff najlepiej wypada w krótkich, suchych kwestiach, więc pisał mu je coraz krótsze.

Maj 2010, premiera Red Dead Redemption

Red Dead Redemption wyszło w maju 2010 roku i na starcie sprzedawało się gorzej niż GTA IV. Powód według Housera jest prosty: na czwórkę czekał cały świat, western był niewiadomą. Red Dead rosło za to długo — z polecenia.

O zakończeniu nie powiem ani słowa. Powiem tylko, że ustawiła je mechanika: gra musiała po napisach działać dalej, gracz musiał mieć kim jeździć i kończyć zadania poboczne. Houser do dziś nie jest pewny, czy fabularnie wybrali najlepszą wersję. W październiku 2010 wyszedł jeszcze dodatek Undead Nightmare z plagą zombie na Dzikim Zachodzie.

Wiethoff po premierze nie został w Los Angeles. Wrócił do rodzinnego Seymour w Indianie, ożenił się, doczekał dwójki dzieci i poszedł pracować na budowach. Aktorstwo uznał za zamknięty rozdział.

Jak zrobić sequel do czegoś, co się skończyło

Skoro historia się domknęła, trzeba było cofnąć się w czasie: dwójka dzieje się w 1899 roku, dwanaście lat przed jedynką, gdy gang Dutcha jeszcze ma się świetnie. Houser mówi, że jedynka była jak składanka największych przebojów westernu, a do składanki trudno nagrać ciąg dalszy — stąd w dwójce śnieg, błoto i bagna.

Poszedł dalej niż geografia. W westernie jedzie się na zachód, w dzikość. Gang Dutcha jest przez całą grę spychany na wschód — do miast z elektrycznością, fabrykami i policją. Houser nazywa to żartem easternem. Świat, w którym ci ludzie umieją żyć, kurczy się im pod nogami.

Z bohaterem też odwrócił schemat. Zamiast słabeusza, który staje się bohaterem, dostajemy Arthura Morgana — twardego, pewnego siebie człowieka, który od piętnastego roku życia nie znał niczego poza gangiem, a cała jego podróż polega na tym, że ten światopogląd rozpada mu się w rękach.

Wycięta scena otwierająca

W pierwszych wersjach scenariusza gra zaczynała się od spotkania Arthura z bliską mu kobietą, krótko po tym, jak oboje przeżyli coś bardzo ciężkiego. Arthur był w niej chłodny, wręcz okrutny — Houser chciał, żeby na starcie był naprawdę nieprzyjemnym człowiekiem, bo wtedy późniejsza przemiana byłaby mocniejsza.

Scenę wycięto: była za ciężka, a Arthur za mało sympatyczny na otwarcie. Houser, choć była mu osobiście bliska, uważa dziś, że to była dobra decyzja — także komercyjnie. Ślad po niej w grze został, w rozmowie, którą łatwo przegapić. Znajdziesz ją sam.

Telefon do Seymour

W 2014 roku w Seymour zadzwonił telefon. Rockstar chciał, żeby Rob Wiethoff wrócił jako John Marston — młodszy, z blizną od wilków, postać drugoplanowa na mniej więcej rok pracy.

Z roku zrobiły się prawie cztery. Rola Johna rosła z każdą wersją scenariusza. Budowlaniec z Indiany jeździł na nagrania i wracał kłaść dachy.

Arthura zagrał Roger Clark — przed castingiem po prostu fan jedynki. Za tę rolę w grudniu 2018 roku dostał nagrodę za najlepszy występ na The Game Awards.

RDR2 w liczbach

Liczby, które Rockstar podał przed premierą magazynowi Vulture, brzmią jak z filmu, nie z gry: 1200 aktorów, z czego 700 z kwestiami. 2200 dni nagrań motion capture. Pół miliona linijek dialogu i 300 tysięcy animacji. Scenariusz głównej historii liczył około 2000 stron — z zadaniami pobocznymi i gadaniem przechodniów wydruk miałby podobno prawie 2,5 metra wysokości.

O tym, ile ta skala kosztowała ludzi — i o stu godzinach pracy tygodniowo — pisałem w historii Rockstar Games. Houser przyznaje dziś, że tak bardzo nie mieścili się w terminach i budżecie, że wolał o tym nie myśleć.

Broda, błoto i muchy

Gracze zapamiętali jednak nie liczby, tylko szczegóły. Arthurowi rośnie broda, trzeba go golić i strzyc. Broń się brudzi i gorzej strzela. Zabite zwierzęta się rozkładają i obsiadają je muchy. Jak Arthur je za mało — chudnie, jak za dużo — dorabia się brzucha.

I jest szczegół, o którym internet mówi do dziś: jądra koni kurczą się na mrozie. Zapytany, czy była nad tym narada inżynierów, Houser tylko się uśmiechnął — to chyba zrobili sami graficy.

Postacie, które was pamiętają

Najciekawsza rzecz jest mniej widoczna. W większości gier przechodzień istnieje tylko wtedy, gdy na niego patrzysz. Odwrócisz się — gra go usuwa, a gdy wrócisz, stawia w tym miejscu nowego. Bez pamięci, bo nie ma czego pamiętać.

W Red Dead gra zapisuje stan świata: co zrobiłeś konkretnym ludziom w konkretnym miasteczku. Arthur pobije w Valentine sklepikarza, nazwijmy go panem Kowalskim — po tygodniu pan Kowalski będzie nerwowy, a ludzie na ulicy zaczną szeptać. Ale jeśli wcześniej pomógł jego sąsiadowi, panu Nowakowi, złapać uciekającego konia, Nowak go pozna i zagada.

Houser mówi, że to jego ulubiona rzecz w całej grze: opowieść, której nikt nie napisał z góry, tylko wynika z tego, co zrobiłeś. Technicznie to nie jest trudne. Trudne jest to, ile rzeczy trzeba śledzić, żeby było ciekawie.

Night Folk z bagien

Są w tym świecie rzeczy, których Rockstar nigdy nie wytłumaczył. Na bagnach pod Saint Denis, w miejscu zwanym Bayou Nwa — z kreolskiego mniej więcej „czarne bagno” — żyją ludzie nazywani Night Folk. Nie mówią ani słowa. Mają twarze pomalowane na biało, białe oczy i porozumiewają się klikaniem.

W nocy można usłyszeć płaczącą kobietę. Jeśli zatrzymasz się, żeby pomóc, okazuje się, że to przebrany mężczyzna, a z ciemności wychodzi reszta.

Po bagnach rozrzucone są symbole przypominające haitańskie voodoo i miniaturowy kościółek z ławkami, którego nikt nie umie wyjaśnić. Kim byli Night Folk i czemu zabijają — gra nie mówi. W internecie krążą teorie, ale w grze nie ma na nie potwierdzenia.

Ludzie przy ognisku

W tej grze najważniejsi są ludzie. Dutch van der Linde i Hosea Matthews założyli gang pod koniec lat 70. XIX wieku — Hosea był oszustem i mózgiem, Dutch wizjonerem. Dutch miał filozofię: rząd to wróg, wolność jest poza prawem, a gang to nie banda złodziei, tylko rodzina ludzi wyrzuconych przez cywilizację. Czytał książki i mówił o Tahiti, gdzie kiedyś wszyscy razem zamieszkają.

Większość członków gangu zawdzięczała mu życie. Arthura przygarnął jako piętnastolatka, Johna — dwunastoletniego sierotę — uratował przed linczem. Przy ognisku mówią o nim jak o ojcu.

Gra zaczyna się w 1899 roku od ucieczki: w Blackwater coś poszło bardzo źle i ponad dwadzieścia osób, z kobietami i dziećmi, ucieka w góry, prosto w śnieżycę. Potem zaczyna się to, co w tej grze najlepsze — codzienność obozu: polowania, ściąganie długów, pranie, śpiewy przy ognisku i przenosiny z gór do zabłoconego Valentine, pod Rhodes i wreszcie pod Saint Denis, miasto wzorowane na Nowym Orleanie.

Jest też Micah Bell, którego reszta gangu nie znosi. Twierdzi, że to on uratował życie Dutchowi, nie odwrotnie. Dutch go słucha, choć Micah jest porywczy, okrutny i regularnie pakuje wszystkich w kłopoty. Co z tego wyniknie — sprawdź sam.

Pasek honoru wygląda na prostą mechanikę: pomagasz — rośnie, rabujesz — spada. Ale zmienia więcej, niż ceny w sklepie.

Najlepszy weekend w historii rozrywki?

Red Dead Redemption 2 wyszło 26 października 2018 roku. Metacritic: 97 na 100. Kilka dni później Take-Two ogłosiło 725 mln dolarów przychodu w trzy dni — przy dzisiejszym kursie to grubo ponad 2,5 mld zł. Największy weekend otwarcia w historii rozrywki, większy niż jakikolwiek film.

Jest tylko gwiazdka. GTA V w 2013 roku zarobiło w trzy dni miliard dolarów, czyli wyraźnie więcej. Czemu więc rekord należy do Red Dead? Bo GTA V wyszło we wtorek, a wtorek, środa i czwartek to w tej księgowości nie jest weekend. Red Dead wyszło w piątek.

Take-Two w tym samym komunikacie uczciwie przyznało, że pod względem trzech pierwszych dni to drugi najlepszy start w historii — zaraz po GTA V. Rockstar pobił rekord Rockstara, tylko w innej kategorii.

Porzucony Dziki Zachód

W marcu 2020 roku z Rockstara odszedł Dan Houser — człowiek, który napisał Dutcha, Arthura i Johna. Założył Absurd Ventures. Praw do Red Dead nie zabrał, bo takie były warunki: praca przy tych grach to przywilej, nie własność.

W lipcu 2022 roku Rockstar ogłosił, że Red Dead Online nie dostanie już dużych aktualizacji — zasoby idą na GTA VI. W sierpniu 2023 roku wydał na PS4 i Switcha jedynkę w praktycznie niezmienionej formie, bez lepszej grafiki i bez multiplayera, za 49,99 dolara — dokładnie tyle, ile kosztowała w 2010 roku (dziś to ~180 zł). Zapowiedź zebrała ponad 120 tysięcy łapek w dół, a szef Take-Two Strauss Zelnick nazwał cenę „komercyjnie trafną”.

A dwójka sprzedaje się dalej — według raportu Take-Two za kwartał do czerwca 2026 roku to ponad 87 milionów egzemplarzy, ósmy rok z rzędu. Houser, zapytany, czy boli go GTA VI bez niego, odpowiada, że bardziej bolałoby go, gdyby ktoś inny kontynuował Red Dead — bo to była jedna opowieść na dwie gry, zamknięty łuk.

Powrót do Indiany i pytanie o Red Dead 3

Rob Wiethoff zaczął grać w Red Dead Redemption na żywo w maju 2025 roku, po pracy, rozmawiając z widzami. W marcu 2026 doszedł do ostatniej misji i pierwszy raz zobaczył jako gracz to, co szesnaście lat wcześniej sam zagrał w kostiumie z kuleczkami. Znał zakończenie — a i tak się rozpłakał.

Houser mówił, że o to od początku chodziło: żeby po skończeniu gry czuć się jak po skończeniu dobrej książki, jakby się żegnało z kimś bliskim. Budowlaniec z Indiany jest na to najlepszym dowodem.

Jeśli ta historia cię wciągnęła, oto co możesz z nią zrobić:

• Zagraj w kolejności premier, nie fabuły. Najpierw jedynka (od 2024 roku jest też na PC), potem dwójka. Prequel uderza mocniej, gdy wiesz, dokąd ci ludzie zmierzają.
• Nie czytaj streszczeń. Obie gry mają zakończenia, o które gracze kłócą się latami. Jeden spoiler w komentarzach wystarczy, żeby to stracić.
• Wróć do odcinka o Rockstarze. Crunch, odejście Housera i pieniądze stojące za takimi produkcjami opisałem w historii Rockstar Games i w tekście o tym, ile kosztowało GTA 6.

Rockstar ma prawa do Red Dead i prędzej czy później pewnie zrobi trójkę — bez Housera, który uważał tę historię za zamkniętą. Kontynuacja czegoś, co zasługuje na więcej, czy dopisywanie ciągu dalszego do opowieści, która swój koniec już dostała? Napisz w komentarzu pod odcinkiem.

Skomentuj pod odcinkiem