# Sam Bankman-Fried: jak stracić imperium za 32 miliardy w pięć dni? > Efektywny altruizm, arbitraż na bitcoinie, token FTT bez pokrycia i bank run w pięć dni. Historia wzlotu i upadku giełdy FTX oraz Sama Bankmana-Frieda. - Źródło: https://coprzyniesieprzyszlosc.com/artykuly/upadek-ftx/ - Kategoria: Historie - Opublikowano: 2026-07-12 - Długość: 11 min czytania - Odcinek wideo: https://www.youtube.com/watch?v=k3Zc7-BJdQc - Autor: Co przyniesie przyszłość (https://coprzyniesieprzyszlosc.com) - Licencja: treść chroniona prawem autorskim; cytowanie z podaniem źródła i linku. --- ## To nie będzie taka historia Każdy uwielbia historię o underdogu — kimś, kto startuje z przegranej pozycji i wspina się na sam szczyt. Każdy uwielbia historię o geniuszu, który przychodzi na świat raz i zmienia bieg wydarzeń. Każdy uwielbia historię o kimś, kto poświęca życie dla dobra ludzkości. To nie będzie żadna z tych historii. To będzie historia o człowieku, który miał w rękach wszystkie trzy te opowieści naraz — i zamienił je w największą finansową katastrofę dekady. Przed państwem Sam Bankman-Fried. ![Rysunek MS Paint: żółte trofeum i czerwone serce przekreślone na czerwono, podpis „to nie ta historia"](https://coprzyniesieprzyszlosc.com/_astro/to-nie-ta-historia.BC6F9fmF.png) --- ## Zarabiaj, żeby dawać W 2013 roku filozof William MacAskill publikuje artykuł z prowokacyjnym tytułem: *żeby ratować świat, nie idź pracować do fundacji — idź na Wall Street*. Argument jest brutalnie prosty. Człowiek w bankowości zarobi przez całe życie nawet **10 milionów dolarów**. W organizacji charytatywnej — **2,5 miliona**. Jeśli więc pójdziesz na Wall Street i oddasz **połowę** zarobków na najskuteczniejsze cele, sfinansujesz pracę dwóch osób w fundacji — a i tak zostanie ci więcej, niż gdybyś pracował w niej sam. Do tego dochodzi drugi argument: żeby *naprawdę* coś zmienić, musisz zrobić coś, co inaczej by się nie wydarzyło. O etat w fundacji biją się tłumy — jak nie ty, to ktoś równie dobry. Ale wielkiego darczyńcy nikt za ciebie nie zastąpi. Ta filozofia ma nazwę: **efektywny altruizm**. Maksymalizuj dobro, które wnosisz na świat, opierając się na dowodach i rozsądku. Na końcu swojego artykułu MacAskill podaje przykład młodego człowieka, który właśnie wybrał tę drogę i poszedł handlować do Jane Street. Nazywał się Sam Bankman-Fried. ![Rysunek MS Paint: uśmiechnięty ludzik z zapaloną żarówką nad głową i zębatką obok, podpis „geniusz"](https://coprzyniesieprzyszlosc.com/_astro/geniusz-zarowka.C3zJNYxi.png) Poznali się na uczelni. MacAskill zaraził Sama efektywnym altruizmem. Sam później wciągnął MacAskilla do swojego funduszu. Ta bliska relacja jeszcze wróci — i całemu ruchowi napyta sporo biedy. > Filozofia, która miała czynić dobro, dała pewnemu człowiekowi wygodne alibi: „biorę cudze, ale przecież rozdam to mądrzej niż wy". --- ## Alameda i luka na bitcoinie Sam zauważył coś, co inni przegapili. Bitcoin na amerykańskich giełdach był tańszy niż na kilku giełdach w Azji — różnica sięgała nawet **5 000 dolarów na monecie**. Pomysł na biznes był banalny: kupuj taniej w Ameryce, sprzedawaj drożej w Azji, zgarniaj różnicę. Trudność leżała gdzie indziej — przerzucenie pieniędzy między kontynentami i instytucjami było koszmarnie skomplikowane. Wiesz, kto pomógł Samowi znaleźć ludzi, którzy to umożliwili? Dokładnie. Ruch efektywnego altruizmu. To tam poznał odpowiednie kontakty. Tak powstała **Alameda Research** — z nazwy firma „badawcza", w praktyce fundusz handlujący kryptowalutami za cudze pieniądze. Na luce bitcoinowej zarobiła, zależnie od źródła, od 10 do 30 milionów dolarów. Sukces. Tyle że takie okazje nie trwają wiecznie — rynek się wyrównał, furtka się zamknęła, a w firmie zaczęło wrzeć. Część zespołu chciała, żeby Sam odszedł. Odmawiał za każdym razem. Więc odeszli oni — i to najlepsi. Ten exodus był pierwszym kamykiem lawiny. --- ## Gang dzieciaków Sam skompletował nowy skład. Zerknij na metryki: - **Gary Wang**, 24 lata — lider techniczny, kolega Sama z obozu matematycznego. - **Nishad Singh**, 21 lat — były pracownik Facebooka, druga ręka Wanga. - **Caroline Ellison**, 25 lat — traderka, którą Sam podkupił z Jane Street. - **Sam Trabucco**, 28 lat — trader, później współ-CEO Alamedy. Co ich łączy? Nikt nie ma nawet trzydziestki i praktycznie zerowe doświadczenie w prowadzeniu poważnego biznesu. Zapamiętaj ten skład — za chwilę będzie zarządzał miliardami. W dokumentach Alamedy można było wtedy przeczytać teksty w stylu: „nie mieliśmy straty od sześciu miesięcy", „jesteśmy najlepszą firmą tradingową w USA", „15% rocznego zwrotu, bez ryzyka". Zwrot bez ryzyka nie istnieje. To zdanie powinno zapalać czerwoną lampkę u każdego — ale na rozgrzanym rynku krypto ludzie połykali je bez mrugnięcia. --- ## FTX, czyli konflikt interesów w jednym budynku Potem Sam zrobił ruch, który wszystko zmienił. Ogłosił własną **giełdę kryptowalutową — FTX**. Bo giełda ma piękną cechę: zarabia zawsze. Od każdej transakcji pobiera prowizję, niezależnie od tego, czy klient zyskał, czy stracił. Sam wziął 90% udziałów, Gary Wang 10%. I tu pojawia się problem, którego nie da się przeoczyć. Sam miał teraz **dwie firmy**: jedną, która handluje (Alameda), i drugą, która ten handel umożliwia i widzi wszystkie karty (FTX). Konflikt interesów wpisany w sam fundament. Jak firma prowadząca giełdę miałaby *nie* dawać własnemu funduszowi specjalnych przywilejów? Na papierze wyglądało to jednak genialnie. Alameda obracała ogromnym kapitałem i napędzała obroty na FTX, ludzie widzieli tłok i płynność, więc walili drzwiami i oknami. W ciągu paru lat FTX urosło do trzeciej największej giełdy krypto na świecie, wycenianej na **32 miliardy dolarów**. ![Rysunek MS Paint: ludzik u stóp wysokich schodów, na szczycie których stoi złote trofeum, napis „underdog"](https://coprzyniesieprzyszlosc.com/_astro/underdog-schody.CIZjr-6Z.png) --- ## Marketing za miliardy Latem 2021 roku Sam łączy się na Zoomie z Sequoia Capital — funduszem, który wcześniej trafił w Apple i Google. Sprzedaje im wizję: platforma, na której *każdy* kupi bitcoina, *każdemu* wyśle pieniądze w *dowolne* miejsce na Ziemi. Skomplikowane rzeczy tłumaczy prostymi analogiami — na jednym spotkaniu porównał to wszystko do handlu bananami. Inwestorzy byli zachwyceni. Sequoia wrzuciło w FTX **ponad 210 milionów dolarów**. Za nimi poszli BlackRock, SoftBank, Tiger Global. Rok później Sequoia opublikowało o Samie laurkę z tytułem *ma syndrom zbawcy na białym koniu — może ty też powinieneś?*. W tekście z zachwytem odnotowano, że podczas pitchu przed inwestorami Sam… grał w *League of Legends*. I że poszło mu, cytując, zajebiście. ![Rysunek MS Paint: uśmiechnięty chłopak w czerwonej pelerynie na białym koniu, napis „zbawca na białym koniu"](https://coprzyniesieprzyszlosc.com/_astro/zbawca-na-bialym-koniu.D7oobRqC.png) Tak wykuł się image: krypto-geniusz, miliarder, gość, który gra w gierki i jednocześnie zarabia miliardy, a połowę oddaje na cele charytatywne. Do tego dołożono machinę marketingową: - Hala koszykarskiej **Miami Heat** zmienia nazwę na **FTX Arena** — kontrakt na **135 milionów dolarów**. - Ambasadorem zostaje **Tom Brady**, ikona futbolu amerykańskiego. - Każdy sędzia w lidze baseballu **MLB** nosi na mundurze naszywkę FTX. - Do tego Formuła 1, e-sport (TSM FTX) i **Kevin O'Leary** — telewizyjny inwestor, który jeszcze niedawno nazywał krypto śmieciem, a teraz brał wielomilionowy kontrakt za jego reklamowanie. W 2021 roku Sam mówił ludziom wprost, że giełda to darmowe pieniądze do portfela. Ludzie chcieli w to wierzyć. --- ## Token FTT — zabezpieczenie z powietrza Do układanki dochodzi ostatni, kluczowy element: **FTT** — token wymyślony i wypuszczony przez samo FTX. Cała pula to 350 milionów sztuk, kontrolowana głównie przez FTX i Alamedę. Dawał zniżki na prowizje, dostęp do ofert, a giełda regularnie skupowała go i „paliła", żeby windować cenę. Brzmi niewinnie, dopóki nie dowiesz się, do czego Alameda używała FTT: jako **zabezpieczenia** (kolateralu). Kolateral to poduszka — dom, złoto, gotówka — którą pokazujesz, żeby udowodnić, że masz z czego oddać pieniądze wierzycielom. Alameda pokazywała jako poduszkę token, który jej właściciel sam drukował i sam podbijał. 2 listopada 2022 CoinDesk publikuje przeciek — bilans Alamedy. Na aktywa warte niemal **15 miliardów dolarów** aż **5 miliardów** stanowił FTT. Nie złoto. Nie dolary. Nie nieruchomości. Sztucznie napompowany żeton, którego w razie paniki nie dałoby się spieniężyć bez zawalenia jego własnej ceny. > Giełda nie stała na złocie ani na dolarach. Stała na tokenie, który sama wydrukowała. A takie fundamenty trzymają dokładnie do pierwszego podmuchu. --- ## Pięć dni do zera Podmuch nadszedł z Twittera. **Changpeng Zhao** (CZ) — szef Binance, największej giełdy krypto na świecie i posiadacz sporego pakietu FTT — ogłasza, że wyprzedaje wszystkie swoje tokeny. Skoro FTT jest poduszką Alamedy, spadek jego ceny zabija zabezpieczenie. Caroline próbuje ratować sytuację: publicznie proponuje, że odkupi FTT od CZ po 22 dolary za sztukę. CZ odmawia. Na Twitterze wybucha panika. Wyobraź sobie, że trzymasz wszystkie oszczędności na jednej giełdzie i nagle czytasz, że ma problemy finansowe. Co robisz? Uciekasz. Wyciągasz pieniądze i uciekasz — a razem z tobą tysiące innych. W bankowości nazywa się to **bank run**: wszyscy chcą wypłacić naraz, rezerwy się kończą, instytucja pada. Sam tweetuje jeszcze: *FTX is fine. Assets are fine*. Potem cisza. - **6 listopada** — CZ zapowiada wyprzedaż FTT. Startuje panika. - **8 listopada** — Binance podpisuje niewiążący list intencyjny: przejmie FTX. - **9 listopada** — Binance wycofuje się z transakcji. - **11 listopada** — FTX ogłasza bankructwo. Imperium warte 32 miliardy okazało się domkiem z kart. Zajęło mu **pięć dni**, by się złożyć. > Nic nie pali giełdy szybciej niż panika inwestorów. FTX spłonęło w pięć dni. --- ## Willa na Bahamach i wyrok Kilka dni po bankructwie Sam wrzuca na Twittera jedno słowo: *„What happened?"*. Jakby sam nie wiedział. Zarządcą upadłości został **John J. Ray III** — człowiek, który rozkręcał wcześniej upadłość Enronu. W oświadczeniu dla sądu napisał, że **nigdy w karierze nie widział takiej porażki zarządu**. Firma obracająca miliardami nie miała nawet porządnej księgowości ani wiarygodnej listy rachunków bankowych. A najbardziej absurdalne? Sam długo nie został aresztowany. Siedział sobie w willi na Bahamach — wartej kilkanaście milionów — i dalej występował na branżowych konferencjach jako prelegent. Wyszło też na jaw, że jego rodzina zgromadziła na Bahamach nieruchomości warte **ponad miliard dolarów**. Caroline zniknęła. O Garym Wangu przez długi czas krążyło w sieci jedno jedyne zdjęcie. „Gang dzieciaków z Bahamów" — tak podsumowano FTX. Ostatecznie prokuratorzy udowodnili, że od 2019 roku Sam prowadził wielki przekręt: po cichu przelewał **miliardy dolarów klientów FTX** do Alamedy, a potem finansował nimi luksusowe zakupy, inwestycje i — uwaga — jedne z największych darowizn politycznych w kraju. Straty klientów i inwestorów oszacowano na **8–11 miliardów dolarów**. Wyrok: **25 lat więzienia** i **11 miliardów dolarów** do zwrotu w ramach konfiskaty. Caroline Ellison i Gary Wang przyznali się do winy i poszli na współpracę z prokuraturą — co przełożyło się na znacznie łagodniejsze kary. --- ## Czego uczy historia SBF Zdejmij z tej historii amerykańską scenografię, a zostanie zestaw zasad, które działają też przy każdej polskiej spółce. - [x] **Sprawdź, kto siedzi w zarządzie.** Zajrzyj do KRS. Jeśli firmą obracającą realnymi pieniędzmi zarządzają wyłącznie ludzie przed trzydziestką bez dorobku — to sygnał ostrzegawczy, nie „energia startupu". - [x] **Szukaj konfliktu interesów.** Jeśli ta sama osoba prowadzi firmę, która handluje, i firmę, która ten handel umożliwia — załóż, że przywileje płyną w jedną stronę. - [x] **Pytaj o księgowość i audyt.** Brak księgowego w firmie obracającej miliardami nie jest ekscentrycznością. Jest czerwoną flagą wielkości billboardu. - [x] **Nie kupuj „zwrotu bez ryzyka".** Nie istnieje. Im pewniej ktoś go obiecuje, tym mocniej trzymaj się za portfel. I jeszcze jedno, prosto z zakończenia odcinka: > Nie ufaj sztucznym guru. A jak według ciebie — czy taką wtopę dało się w ogóle wcześniej wychwycić? **Napisz w komentarzu pod filmem.** [Skomentuj pod odcinkiem](https://www.youtube.com/watch?v=k3Zc7-BJdQc) --- ## Rozdziały odcinka - 0:00 — To nie będzie zwykła historia - 1:12 — Efektywny altruizm: zarabiaj, żeby dawać - 4:47 — Alameda Research i złoty arbitraż na bitcoinie - 6:40 — Bunt w Alamedzie - 9:38 — Narodziny giełdy FTX - 10:37 — Zoom, banan i 215 milionów od Sequoia - 12:56 — Machina marketingowa: arena NBA, Tom Brady, F1 - 15:01 — Token FTT, czyli fundament z balonu - 18:28 — Wyciek, który uruchomił lawinę - 19:55 — Pięć dni do katastrofy - 21:34 — Bank run i „FTX is fine” - 22:33 — Upadek 32-miliardowego imperium - 23:30 — Raport: firma bez księgowego - 24:43 — Aresztowanie i proces - 27:03 — Czego uczy historia SBF --- ## Źródła - MacAskill, W. — *To Save the World, Don't Get a Job at a Charity; Go Work on Wall Street*, Quartz, 2013. - Allison, I. — *Divisions in Sam Bankman-Fried's Crypto Empire Blur on His Trading Titan Alameda's Balance Sheet*, CoinDesk, listopad 2022. - Fisher, A. — *Sam Bankman-Fried Has a Savior Complex (And Maybe You Should Too)*, Sequoia Capital, 2022 (profil później usunięty). - Ray III, J. — oświadczenie zarządcy restrukturyzacyjnego FTX dla sądu upadłościowego, listopad 2022. - United States v. Samuel Bankman-Fried — wyrok, Sąd Okręgowy dla Południowego Dystryktu Nowego Jorku, marzec 2024. --- Oryginał: https://coprzyniesieprzyszlosc.com/artykuly/upadek-ftx/